پیشینه تاریخی

گرچه پیشینه تاریخی این منطقه به نام زاوه به دوران قبل از اسلام دوره اشکانیان برمی گردد اما خود شهر که نامش را از عارف نامی قرن ششم هجری یعنی قطب الدین حیدر می گیرد به قرن ششم و هفتم یعنی پس از دفن قطب الدین حیدر و از نظر شهریت به دوره صفوی برمی گردد. رونق و آبادانی شهر به حدود دویست سال پیش یعنی دوره حاکمیت اسحاق خان قرایی از خوانین و رجال سیاسی عصر قاجاریه برمی گردد. اسحاق خان به مرمت و آبادانی شهر پرداخته و آن چنان تحولی در شهر بوجود آورد که مدت ها این شهر تربت اسحاق خان معروف بوده است. در دو انقلاب معاصر ایران یعنی انقلاب مشروطه در سال ۱۲۸۵ شمسی و انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ شمسی تربت از شهر های پیشتاز علیه استبداد بوده است.

آرامگاه قطب الدین حیدر

ghotbodinمقبره قطب الدین حیدر مشتمل بر ایوانی مرتفع, ورودی و محوطه زیر گنبد است این مزار که در اصل از بناهای دوره تیموری است با گنبد دو جداره استقرار بر طاق نماهای شانزده گانه ایجاد شده است.
در دوره صفویه در زمان شاه عباسی در سال ۱۰۲۳ هجری به همت خواجه سلطان محمود تربتی حاکم تربت با مصالح سنگ و گچ و بسیار مستحکم مرمت و بازسازی شده است. پوشش زیرین سقف در فضای داخلی مزین به تقوشی هندسی بسیار ممتاز دارد به خط کوفی لا اله الا الله و محمد رسول الله و اسامی تعدادی از عرفا حکاکی گردیده است. ضریح چوبی شیخ د رمیان محوطه زیر گنبد قرار گرفته و دارای تاریخ ۹۸۷ هجری قمری است. در امتداد فضای ورودی نیز محرابی از گچ بریهای زیبا تعبیه شده است.

 

 

 

رباط لاری

این رباط در سال ۱۳۰۸ هجری قمری توسط تاجر معروف تربت حاج محمدرضالاری در محله میدان رباط به ابعاد ۶۴*۶۰ و دارای ۲۴ غرفه تابستانی و اصطبل مشرف به حیاط است. شیوه laryمعماری و مصالح بکار رفته در رباط دلالت بر تدبیر و معماری اصولی و مستحکم آن دارد پس از گذشت بیش از صد سال سال هنوز قابل استفاده تجار شهر تربت می باشد.

 

 

 

مسجد و مقبره شیخ حیدر کدکنی

kadkaniشهر کدکن در ۷۵ کیلومتری شمال باختری تربت حیدریه واقع شده است و یکی از مراکز تمدنی قبل از اسلام و بعداز اسلام بوده است. آثار و ابنیه ای چون مسجد, ایوان, مقبره, سرداب و تعدادی سنگ قبر مربوط به قرون ۱۰ تا ۱۳ در این شهر وجود دارد.
مسجد به صورت شبستانی مکعب مستطیل در ابعاد ۷*۱۴ متر است که در مرکز آن دو طاق بزرگ با نمای منحصر به فرد تشکیل دو گنبد چهار ترک را داده است در انتهای هر یک از اتاق مذکور اتاق های گهواره ای آجر کاری دیگری به مثابه ستونی برای استحکام گنبد ها ساخته شده است. برخی از محققان و باستان شناسان مسجد را آثار معماری قبل از دوره ایلخانی می دانند. مردم کدکن بقعه شیخ حیدر, مزار عبدالله ابن موسی کاظم, خواجه نظام المک و نظام الدین می شناسند.

 

 

 

مزار شیخ ابوالقاسم گورگانی

goorkaniدر سه کیلومتری جنوب شهرستان تربت حیدریه مشرف به روستایی به نام شیخ ابوالقاسم, آرامگاهی قرار دارد که بر فراز مدفن شیخ ابوالقاسم گورگانی ساخته شد است. وی در سال ۳۷۳ هجری قمری, بر مستد ارشاد تشست و به سال ۴۵۰ هجری قمری, دار فانی را وداع گفت. آرامگاه شیخ به صورت طاقی است که گنبدی بر فراز آن قرار گرفته و در مجاورت بنای مرکزی ابنیه ای برای اقامت زائران ایجاد شده است. بقعه امروزی به همت شیوخ گناباد و متصوفه روی بنایی از دوره صفویه ساخته شده است.

 

 

 

آرامگاه شیخ ابوسعید ابی الخیر

aboosaaidبنای این مقبره در ۵۵ کیلومتری جنوب شرقی تربت حیدریه در روستایی به نام مهنه قرار دارد که به اعتقاد برخی مدفن شیخ ابوسعید ابی الخیر یا پیر مهنه است. وی از عارفان پر آوازه و بزرگ جهان تصوف قرن پنجم هجری است. مولف کتاب اسرار التوحید به صراحت محل دفن شیخ را میهنه که در خارج از مرزهای ایران است ذکر کرده است ولی اشخاص بسیاری در این امر مباهات داشته ومحل دفن وی را تربت می دانند.

 

 

 

 

مزار سلطان سلیمان

soleimanاین مزار در روستای میان کوه واقع در ۶۰ کیلومتری شمال خاوری تربت حیدریه قرار دارد. آرامگاه بنایی شکل گرفته از سنگ وآجر است داخل بنا چهار ایوانی است که با ایجاد فیلپوش ها به هشت گوش تبدیل شده و استقرار گنبدی به صورت عرق چین را ممکن کرده است. سبک ساختمانی آرامگاه اواخر دوران صفویه را القا می کند.

 

 

 

مزار بوری آباد

booriabadبقعه امامزاده احمدالرضا در روستای بوری آباد در ۵ کیلو متری جنوب تربت حیدریه و در میان باغی با درختان سرو بلند قرار دارد. و قدمت ساختمان آن به قبل از دوران صفویه مربوط می شود. مزار به شکل ۸ ضلعی است که چهار در گاه ورودی به باغ از آن باز می شود.

 

 

 

حمام حاجی رئیس

hamam-raiisاین حمام د رسال ۱۲۷۳ هجری قمری توسط مرحوم سید محمد امین التجار معروف به حاجی رئیس در زمینی به ابعاد ۳۵*۴۵ متر در انتهای خیابان روح بخش تربت حیدریه بنا شده است. حمام از دو قسمت مردانه و زنانه تشکیل شده و شامل فضاهای ورودی, رختکنی (سربینه) میاندر, گرمخانه, مخازن آب گرم و سرد, گلخن می باشد. در سر در ورودی حمام کاشی های لاجوردی منقوش به گل و بوته, نقاشی و تاریخ ساخت حمام خودنمایی می کند. از ویژگیهای جالب قسمت رختگنی, هشت ستون سنگی مزین به نقاشی های زیباست که سقف گنبدی شکل و سرسرا را برروی خود تحمل می کند.

 

 

 

 

منزل قدیمی حاجی رئیس

manzel-raiisاین منزل که هم اکنون در خیابان فردوسی جنوبی تربت حیدریه واقع شده است در دوره قاجاریه توسط مرحوم سید محمد امین التجار معروف به حاجی رئیس ساخته شده و محل سکونت وی بوده است.

رباط کسکک

kaskakاین رباط در ۲۵ کیلومتری شمال غرب تربت حیدریه در حاشیه معبر روستایی به نام کسکک از جمله رباط های شاه عباسی به شمار می رود. اعتصام الملک در سفرنامه خود به این بنا با عبارت رباط کوچک اشاره می کند. رباط دارای سر در ورودی است که بر طرفین آن ایوانچه ها و طاق نماهایی ایجاد شده است.

 

 

 

رباط ظهیر آباد

zahirabadروستای ظهیر آباد در ۳۰ کیلومتری. در تربت حیدریه به طرف بجستان واقع شده است. در حاشیه این روستا رباطی به چشم می خورد که بیشتر توقفگاه کاروانیان بوده است. افضل الملک در سفرنامه خود بنای رباط را به بانویی نسبت می دهد. در متعددی برای اقامت در فصول سرد سال ایجاد شده است.

 

 

 

 

 

مسجد جامع مرکز شهر

masjedjameاین مسجد در فلکه مرکزی تربت حیدریه واقع شده است و قدمت آن به اواخر دوره قاجاریه برمی گردد. این مسجد به همت شخصی به نام حاج ابوالقاسم هراتی که بقایای مسجد قدیمی تر را تخریب کرده و به هزینه خود ساخته است. آنچه باعث شکوه عظمت مسجد است ایوان بلندی است که دو گلدسته در دو طرف آن ساخته شده است.

 

 

 

 

آبشار رود معجن

jazebehروستای رود معجن واقع در ۴۸ کیلومتری غرب تربت حیدریه واقع است. در چهار کیلومتری این روستا آبشاری زیبا با ارتفاع ۲۸ متری پدید آمده که از سلسله جبال چهل تن در ۵۴ کیلومتری غرب شهرستان سر چشمه گرفته و پس از ایجاد آبشار و مشروب کردن آبادی مسیر خود در نزدیکی روستای رود معجن وارد رودخانه حصارچه می شود.

 

 

 

 

 

پارک جنگلی پیشکوه

parkپارک جنگلی پیشکوه که یکی از بزرگترین پارک های کشور نام گرفته دارای جایگاه خاص در منطقه خراسان مرکزی و محور شرق کشور است. پارکی با وسعت ۸۰۰ هکتار درpark دامنه کوه سه قله مشرف به شهر و با پیش بینی امکانات متنوع تفریحی و توریستی و نیز جاده گذر مسافرین استان های جنوبی کشور به مشهد الرضا و نیز چشم اندازهای بس زیبا می تواند پذیرای مسافرین و گردشگران باشد.

 

 

 

 

سد شهید یعقوبی

saadاین سد در ۲۰ کیلو متری شرق تربت حیدریه و در شمال روستای ملک آباد بر روی رودخانه سالار ساخته شده است و در زمره ی سدهای خاکی کشور محسوب می شود. با توجه به حوضه آبگیری و فضای سبزی که د رجنوب سد ایجاد شده یکی از مناطق گردشگری و زیبای شهرستان شده است.

 

 

 

 

شکارگاه

shekargahمنطقه و ارتفاعات شکار ممنوع بزمای – ژرف – قلعه جق – ازغند – چنار از جمله شکارگاه هایی هستند که از نظر طبیعی, پوشش گیاهی و حیات وحش ( پلنگ, گرگ, شاهین, قوچ, گربه وحشی ...) از دیگر جاذبه های گردشگری تربت حیدریه به شمار می روند.

 

 

 

 

باغات

baghatباغات جنگلی قلعه جوق در۵۴ کیلو متری شمال غربی تربت حیدریه و باغات جنگلی کامه علیا و سفلی در شمال تربت حیدریه وکال حصار, کال صنوبر, بند مجتهدی, تنگل ساق و قلعه آقا حسن, رودخانه کامه, سد شهید باهنر, سد شهید رجایی دیگر جاذبه های طبیعی این شهرستان هستند.

 

 

 

 

 

تربت حیدریه با وسعت ۳۹۰۰ کیلو متر مربع یکی از شهرستانهای استان خراسان رضوی است که در فاصله ۱۵۲ کیلو متری جنوب شهر مشهد قرار دارد . این شهرستان با جمعیت ۲۶۷۶۰۴ نفر و مساحت ۶۲۲۲۰ کیلو متر مربع بین نصف النهارات ۵۸ درجه و ۴۱ دقیقه تا۶۰ درجه و ۷ دقیقه طول شرقی و مدارهای ۳۴درجه و۵۹ دقیقه تا ۳۵ درجه و ۵۱ دقیقه عرض شمالی قرار گرفته و ارتفاع آن از سطح آب های آزاد ۱۳۳۳ متر است ۰

تربت حیدریه ازشمال به شهرستانهای نیشابور- مشهد و فریمان – از سمت شرق با شهرستانهای تربت جام – تایباد و خواف ا ز سمت جنوب با شهرستانهای رشتخوار و مه ولات و از سمت غرب با شهرستان کاشمر هم مرز میباشد ۰

این شهرستان با وسعتی معادل ۳۹۰۰کیلو متر مربع دارای چهار بخش بنامهای مرکزی –جلگه رخ – کدکن و بایگ بوده و نیز دارای ۶شهر و۱۱ دهستان و حدود ۲۵۰ روستا دارای سـکنـه مـیباشد.

Capture-230x300